Zespół Festiwalu Nauki w Warszawie z nagrodą główną konkursu „Popularyzator nauki”

Zespół Festiwalu Nauki w Warszawie otrzymał nagrodę główną w XXI edycji konkursu „Popularyzator nauki”. Wśród nagrodzonych znaleźli się również m.in.: dr hab. Sabina Pierużek-Nowak, Stowarzyszenie Polaris-OPP, Adam Derdzikowski, Jarosław Juszkiewicz oraz Aleksandra i Daniel Mizielińscy.

Nagrody wręczono podczas gali w siedzibie Polskiej Agencji Prasowej. Konkurs „Popularyzator nauki” jest organizowany przez serwis naukawpolsce.pl, wydawany przez Fundację Polskiej Agencji Prasowej.

– Popularyzacja powinna być trzecią misją każdego uczonego, wpisaną w obowiązki uczonych, oprócz dydaktyki i badań. Nauka jest w społecznym kryzysie. Popularyzacja powinna przekonywać więc, że naukowcy wiedzą, co robią, potrafią mówić o tym w czytelny sposób i potrafią pokazać, że nauka ma wielką społeczną wagę – powiedział prof. Michał Kleiber, przewodniczący kapituły konkursu.

Wiceminister nauki prof. Andrzej Szeptycki przypomniał, że 2026 r. będzie rokiem popularyzacji nauki. Jak podkreślił, popularyzacja jest ważna m.in. dlatego, że żyjemy w czasach populizmu i dezinformacji.

– Żyjemy w czasach, które są coraz mniej racjonalne i naukowe w porównaniu z tym, z czym mieliśmy do czynienia jeszcze 10-20 lat temu. Potrzebna jest więc współpraca instytucji, mediów, nauki, by z tą dezinformacją walczyć – zaznaczył prof. Szeptycki.

Szef PAP Marek Błoński zwrócił uwagę, że obecnie popularyzacją może zajmować się niemal każdy, jeśli ma wystarczająco dużo wiedzy, pomysłów, pasji.

– To szansa i dobrodziejstwo, a jednocześnie zagrożenie. Dziś popularyzacja to nie tylko kwestia mówienia o nauce i o tym, dlaczego jest ważna i jak bardzo jest ciekawa. Naszą rolą jest też mówienie o tym, żeby to była informacja prawdziwa, poparta argumentami, badaniami. Taką robotę od dwóch dekad robimy – wskazał Marek Błoński, mówiąc o serwisie naukawpolsce.pl oraz działalności factcheckingowej, którą PAP prowadzi.

Nagroda główna „Popularyzatora nauki”

W tym roku nagroda główna konkursu trafiła do zespołu organizującego Festiwal Nauki w Warszawie. Nagrodę przyznano „za pionierskie działania na rzecz popularyzacji nauki, które zyskały potężny zasięg. Za stworzenie niemal 30 lat temu nowej możliwości obcowania z nauką na dużą skalę, poznawania jej metod i dorobku, pogłębiania wiedzy. I za konsekwentne trzymanie poziomu w kolejnych latach”.

Warszawski Festiwal Nauki powstał z inicjatywy Davida Shugara, biofizyka pracującego na Uniwersytecie Warszawskim. Badacz zainspirował się festiwalem w Edynburgu, w ramach którego miasto przez tydzień żyło nauką, sztuką i poezją. Pierwszy festiwal nauki, zorganizowany w 1997 r., trwał dwa dni i oferował 72 wydarzenia. Ostatnia, 29. edycja trwała już 10 dni i obejmowała ok. 900 punktów programu.

Naukowiec, animator, instytucja

W kategorii Naukowiec laureatką została dr hab. Sabina Pierużek-Nowak, prof. Uniwersytetu Warszawskiego, która od ponad trzech dekad bada duże ssaki drapieżne i popularyzuje wiedzę o nich. To m.in. dzięki jej staraniom wilki i rysie zyskały status gatunków chronionych. W 1996 r. zainicjowała powstanie Stowarzyszenia dla Natury „Wilk”, którym kieruje do dziś. Wcześniej była prezeską Pracowni na rzecz Wszystkich Istot. Konkursowa kapituła doceniła ją za „łączenie pracy naukowej i popularyzacji nauki na najwyższym poziomie (…). Jej działanie przekłada się na zmianę postrzegania przez społeczeństwo gatunków drapieżnych i lepsze zrozumienie potrzeby ich ochrony”.

Z kolei w kategorii Animator nagrodę otrzymał Adam Derdzikowski, który od prawie dwóch dekad popularyzuje astronomię, geologię, mineralogię czy paleontologię. Prowadzi stworzone przez siebie planetarium i obserwatorium oraz organizuje różnorodne wydarzenia popularyzatorskie. Uhonorowano go za „popularyzację astronomii i historii nauki, a także za dużą siłę sprawczą i modelowe współdziałanie z władzami samorządowymi. Laureat był siłą napędową dla projektu, dzięki któremu wieża ciśnień w Płońsku zamieniła się w obserwatorium astronomiczne: miejsce obserwacji, seansów, wykładów i warsztatów”.

Stowarzyszenie Polaris-OPP doceniono zaś w kategorii Instytucja. Od ponad 30 lat popularyzuje ono astronomię, astronautykę i nauki ścisłe. Systematycznie działa na rzecz ochrony ciemnego nieba. W efekcie Sopotnia Wielka, gdzie mieści się siedziba Polaris-OPP, została certyfikowana jako Dark Sky Community. Działalność stowarzyszenia kapituła doceniła za „autorski model wydarzeń edukacyjnych, łączący widowiskową formę wizualną z pogłębioną popularyzacją nauk ścisłych, astronomii i astronautyki. Za stawianie na edukację lokalną i wywieranie realnego wpływu na cały region”.

Media i zespół

W kategorii Media laureatem został Jarosław Juszkiewicz, który – jak czytamy w uzasadnieniu nagrody – od ponad ćwierć wieku popularyzuje naukę i nowoczesne technologie, dzieląc się pasją z odbiorcami swoich podcastów, audycji, filmów o astronomii i astronautyce. Wyróżniono go za „trzymanie wysokiego poziomu i otwartość na nowe wyzwania i środki przekazu”. Jarosław Juszkiewicz audycje edukacyjne i popularnonaukowe tworzył najpierw w Polskim Radiu Katowice, potem w Radiu 357. W Planetarium Śląskim w Chorzowie początkowo był autorem i współautorem scenariuszy seansów popularnonaukowych, później też rzecznikiem prasowym. Napisał książkę o kosmosie i wychowuje kolejne pokolenie popularyzatorów.

Aleksandra i Daniel Mizielińscy wygrali w kategorii Zespół. Laureaci to założyciele Hipopotam Studio, ilustratorzy i twórcy książek takich jak „Wilki” i „Rysie” czy „Pod ziemią/Pod wodą”. W ich karierze przełomowe okazały się „Mapy” z 2012 r., wydane dotąd w 40 krajach.

Wyróżnienie i nagroda im. red. Trzcińskiego

Wyróżnienie przyznano również Instytutowi Genetyki Człowieka PAN. Kapituła nagrodziła placówkę za „pokazywanie, że nauka nie jest zbiorem trudnych definicji, tylko przygodą, która zaczyna się w probówce i pozwala zrozumieć, jak działa organizm. Za popularyzację genetyki i przybliżanie zawodu naukowca. Za zbudowanie społeczności młodych ludzi, którzy poznają świat genetyki »od środka«, m.in. w ramach Warsztatów Genetycznych czy Mobilnej Akademii Nauki”.

Redakcja serwisu naukawpolsce.pl przyznała także nagrodę im. red. Tomasza Trzcińskiego za wzorcową politykę informacyjną. Otrzymała ją Iwona Cieślik, rzeczniczka Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

O „Popularyzatorze nauki”

W konkursie „Popularyzator nauki” doceniane są osoby i instytucje, które pomagają innym bliżej poznać i lepiej zrozumieć zjawiska zachodzące wokół człowieka, przybliżają najnowsze wyniki badań naukowych, dzielą się wiedzą i pasją naukową z ludźmi, niezależnie od ich wieku, poziomu wykształcenia i kariery zawodowej.

Do tegorocznej XXI edycji konkursu zakwalifikowało się 65 z 76 nadesłanych zgłoszeń. Po pierwszym etapie ocen do finału weszło 24 kandydatów. Oceniła ich kapituła złożona z przedstawicieli środowiska naukowego, popularyzatorów nauki i przedstawicieli portalu naukawpolsce.pl. Obradom przewodniczył prof. Michał Kleiber – przewodniczący Polskiego Komitetu ds. UNESCO, wieloletni prezes PAN, były minister nauki i informatyzacji, jeden z inicjatorów konkursu.

Źródło: naukawpolsce.pl/Ewelina Krajczyńska-Wujec (PAP)

Czytaj także: Złoty Medal Chemii 2025 dla Mateusza Zarzecznego z UW