Konsultacje rządowego projektu nowelizacji ustawy o PAN do końca roku

Powołanie Zgromadzenia Dyrektorów Instytutów Naukowych PAN i zwiększenie niektórych kompetencji prezesa PAN. Między innymi takie rozwiązania wprowadza projekt nowelizacji ustawy o PAN, opublikowany 1 grudnia na stronach RCL. Jego konsultacje potrwają do końca br. Reforma PAN miałaby wejść w życie 1 lipca 2026 r.

Jak zaznaczono w ocenie skutków regulacji, powstały w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego projekt jest „efektem szeroko zakrojonych prac analitycznych, konsultacyjnych i środowiskowych, prowadzonych z udziałem prezesa PAN, przedstawicieli instytutów naukowych PAN oraz organizacji związkowych”. Przypomniano, że „dotychczasowe próby reformy PAN – takie jak »Projekt PIN PAN«, »Projekt PAN beta«, »Biała księga reform PAN« czy »Środowiskowy projekt ustawy« – choć wartościowe, były rozproszone i często wzajemnie niespójne. Brak jednolitej wizji reformy utrudniał prowadzenie prac legislacyjnych i pogłębiał poczucie impasu w środowisku naukowym”.

Pięć głównych celów

Projektodawcy wymienili pięć głównych celów proponowanych zmian:

• usprawnienie struktury organizacyjnej i zarządczej PAN,
• reformę korporacji uczonych i struktury członkostwa,
• ujednolicenie i modernizację zasad zatrudnienia,
• wzmocnienie systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej i unifikację kwestii pracowniczych w jednostkach PAN,
• wzmocnienie pozycji PAN w systemie nauki.

Prezes i dyrektorzy

Planuje się powołanie Zgromadzenia Dyrektorów Instytutów Naukowych PAN wraz z jego prezydium. Ma to umożliwić szybsze podejmowanie decyzji i lepszą koordynację między jednostkami. Zgromadzenie Dyrektorów ma m.in. reprezentować wspólne interesy instytutów wobec organów PAN i podmiotów zewnętrznych. Będzie mieć m.in. prawo do opiniowania podziału środków publicznych oraz udziału w konsultacjach dotyczących spraw nauki.

Projekt zakłada wzmocnienie pozycji prezesa PAN w zakresie nadzoru nad majątkiem i finansami. Zgodnie z propozycją prezes Akademii zyska prawo do samodzielnego powoływania i odwoływania kanclerza. Kompetencja ta zostanie przeniesiona z prezesa Rady Ministrów na prezesa PAN, co, jak napisano w uzasadnieniu projektu, „jest wyrazem dążenia do zwiększenia autonomii PAN i ograniczenia wpływu administracji rządowej na wewnętrzne decyzje personalne Akademii”.

Zmiany dotyczyć będą też dyrektorów instytutów. Ich wynagrodzeń mają nie dotyczyć ograniczenia tzw. ustawy kominowej. Autorzy regulacji wskazują, że obecne limity płacowe są nieadekwatne do odpowiedzialności i utrudniają pozyskiwanie wykwalifikowanej kadry zarządzającej. Jednocześnie zaplanowano zaostrzenie wymogów dla kandydatów na te stanowiska, w tym obowiązek przedstawienia zaświadczenia o niekaralności oraz oświadczenia o nieskazitelności charakteru.

Członkowie

W projekcie zaproponowano rezygnację z podziału na członków rzeczywistych i korespondentów PAN na rzecz jednolitego statusu członka krajowego. Uposażenie członków korespondentów ma wzrosnąć do wysokości aktualnego uposażenia członka rzeczywistego.

Projektowane przepisy przewidują też podniesienie progu wiekowego dla uzyskania statusu członka-seniora z 70 do 75 lat, co ma być „odpowiedzią na rosnącą aktywność zawodową i naukową osób w wieku emerytalnym oraz wydłużający się okres sprawności intelektualnej”. Jednocześnie zachowano mechanizmy umożliwiające uzyskanie statusu członka-seniora wcześniej.

Proponuje się też reorganizację struktury wewnętrznej wydziałów Akademii. Likwidacji mają ulec rady kuratorów, a ich kompetencje przekazane będą wydziałom kierowanym przez wybieranych dziekanów.

Pracownicy

Projekt przewiduje pełne odejście od mianowania jako formy zatrudnienia – na rzecz jednolitego systemu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Proponuje się również rozszerzenie katalogu stanowisk badawczo-technicznych, zwiększenie możliwości zatrudniania na stanowisku profesora instytutu osób z wybitnym dorobkiem naukowym i stopniem doktora, a także ujednolicenie regulacji w zakresie ocen okresowych i nagród jubileuszowych.

Projektodawcy zaproponowali również rozbudowanie przepisów w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej o nowe procedury, poszerzenie katalogu kar czy wprowadzenie fakultatywnej mediacji oraz uzupełnienie w zakresie instytucji zatarcia kar. W projekcie przewidziano możliwość nakładania kar finansowych, pozbawienia funkcji kierowniczych, a także wydalenia z pracy w przypadku najpoważniejszych naruszeń. Informacje o orzeczonych karach dyscyplinarnych mają być rejestrowane w systemie POL-on. Nowością jest proponowana instytucja mediatora pracowników i doktorantów PAN.

Nowe przepisy zakładają również możliwość tworzenia spółek celowych przez PAN i instytuty naukowe. Powoływanie spółek nie będzie finansowane z dotacji budżetowych, lecz z innych źródeł (np. środków własnych jednostek naukowych PAN).

Polska Akademia Nauk to podmiot systemu szkolnictwa wyższego i nauki, który obejmuje różnorodne jednostki i gremia. Akademia realizuje swoje cele poprzez działania korporacji uczonych, 69 instytutów naukowych i 7 jednostek pomocniczych. Społeczność osób związanych z PAN to: ok. 4 300 pracowników naukowych, ok. 1 500 pracowników badawczo-technicznych i ok. 1 100 doktorantów.

Źródło: naukawpolsce.pl/it/agt

Czytaj także: Sejm uchwalił nowelizację ustawy o NCBR