Nobel z chemii za odkrycia w asymetrycznej syntezie organicznej. To ważne dla farmacji

Znamy nazwiska tegorocznych laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie chemii. Henri B. Kagan i Kenso Soai zostali nagrodzeni za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej.
„Niektóre cząsteczki, takie jak aminokwasy, istnieją jako dwa warianty, które są dla siebie lustrzanym odbiciem. Jednak żywe organizmy zawierają tylko jedno z tych odbić. To, w jaki sposób powstaje taka chemiczna asymetria, długo pozostawało dla naukowców tajemnicą. Henri B. Kagan i Kenso Soai otrzymują Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii 2026 za odkrycie rozwiązania tej układanki” – czytamy na stronie internetowej Komitetu Noblowskiego.
Przez dziesięciolecia chemicy zastanawiali się, w jaki sposób homochiralność mogła powstać, ponieważ reakcje prowadzące do dwóch lustrzanych form cząsteczek zwykle dają je w równych proporcjach.
– Henri Kagan i Kenso Soai dostarczyli rozwiązanie tajemnicy chemicznej, która ma ponad sto lat: jak homochiralność może wyłonić się samoistnie. Opracowane przez nich reakcje chemiczne są spektakularne – mówi Heiner Linke, przewodniczący Komitetu Noblowskiego ds. chemii.
Henri Kagan i Kenso Soai pokazali, jak można wzmacniać początkową przewagę jednej z lustrzanych form cząsteczek. Kagan w 1986 r. odkrył sposób uzyskiwania znacznie większej przewagi jednej z form, niż wcześniej uważano za możliwe. Soai w 1995 r. opisał reakcję autokatalityczną, w której produkt reakcji sprzyja dalszemu powstawaniu tej samej formy cząsteczki, wzmacniając jej początkową przewagę.
Ich odkrycia dotyczące efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej pomogły wyjaśnić, w jaki sposób może powstawać homochiralność. Mają też znaczenie dla chemików projektujących reakcje wykorzystywane m.in. do otrzymywania substancji farmaceutycznych.
Henri B. Kagan urodził się w 1930 r. w Boulogne-Billancourt we Francji. Doktorat uzyskał w 1960 r. w Collège de France. Jest emerytowanym profesorem Université Paris-Sud, obecnie Université Paris-Saclay.
Kenso Soai urodził się w 1950 r. w Hiroszimie w Japonii. Doktorat uzyskał w 1979 r. na Uniwersytecie w Tokio. Jest emerytowanym profesorem Uniwersytetu Naukowego w Tokio.
Naukowcy otrzymają do równego podziału 12 mln koron szwedzkich, czyli ok. 4,7 mln zł.
Źródło: nobelprize.org
Czytaj także: Badania naukowców pomogą AI projektować nowe związki chemiczne



